ప్రకృతి, సంస్కృతి, జీవన స్మృతులు

దైనందిన జీవితంలో అనారోగ్యంగా వున్నపుడు వెంటనే వైద్యుడి దగ్గరకు వెళ్ళం, కొందరికి దానిని స్వతహాగా తట్టుకుని కోలుకునే శక్తి వుంటుంది, కొందరికి వుండదు. ఒక్కోసారి  అనారోగ్యం అన్నదానిని అసహజమైనదిగా చూస్తాం తప్ప సహజంగా వచ్చేది గా అనుకోము. ఉదా: జలుబు దగ్గు, లాంటివి పక్కన పెడితే, డిప్రెషన్ ,ఒంటరితనం లాంటి మానసిక రుగ్మతులని భూతద్దాలతో చూస్తాం ,అందుకే అవి చెప్పుకోరు, మరి ఎపిడెమిక్స్ ప్రబలినప్పుడు బాధితులు ఎలా ఎవరికి చెప్పుకోవాలి?

 ఏదైనా గతం, వర్తమానం , భవిష్యత్తు అన్న కాల చక్ర వలయంలోనే తచ్చాడుతాయి, పర్యావరణ ,జీవావరణ కవిత్వం కూడా అంతే! ఇది ఒక పర్యావరణ ,జీవావరణ సామాజికావరణ కాల చక్ర  కవిత్వ రాట్నం. ఇందులో అందరం బందీలమే. 

మనం ఈ వలయంలోని అనుభూతుల్ని, అనుభవాల్ని మాట ,మంతి  ద్వారా  వ్యక్త పర్చుకుంటాం. ఒక పీడన అందులోను ఎపిడెమిక్ 2020 కాలం అద్దాల నుండి 915 అంటే 10వ  శతాబ్దం కాలం కవిత్వాన్ని చూద్దాం ...

ఒక పీడిత వ్యక్తి అదీ కవి అయినప్పుడు వ్యక్త పర్చుకునే  తీరు...

రాత్రి సందర్శకురాలు

అల్- ముతన్నాబి

మధువు మత్తులో లేకున్నా , అశ్వస్థ శరీరం, లేవలేని స్ధితిలో ...

నమ్రతతో ఇమిడిన  ఆమె సందర్శనంలా,

చీకటి అంచులలో దాగి  ఆమె సందర్శించదు

నేను ఆమెకు ఇష్టపూర్వకంగా  వస్త్రాలు ,దిండ్లు ఇచ్చాను

కాని వాట్ని తిరస్కరించి నా ఎముకలలో రాత్రిని గడిపింది

నా చర్మానికి, నా శ్వాసని ,ఆమెని ,రెండిట్నిఇముడ్చుకునే  శక్తి  లేదు,

అందుకే ఆమె అన్ని రకాల  రోగాలతో  కలిసి విశ్రమిస్తుంది

ఏదో మేమిద్దరం చేయకూడని పనిని ముగించినట్టు

ఆమె నన్ను వదిలి  వెళ్ళినప్పుడు, తన శ్వాసతో నన్ను కడిగి వెళుతుంది

ఉదయం, ఆమెని తరిమేస్తుంది,

ఆమె కన్నీరు, నాల్గు రంద్రాలలో  ద్రవంలా వరదై పారుతుంది

వాంఛ లేకుండా, నేను ఆమె సమయం కోసం ఎదురుచూస్తాను

ఒక ప్రియుడి ఎదురు చూపులా

ఆమె ఎప్పటిలానే క్రమం తప్పకుండా   సమయానికి వస్తుంది, కాని నమ్మకం ఒక దుష్ట శక్తి

అది సోకినప్పుడు తీవ్రమైన బాధలకు గురిచేస్తుంది

(అనుసృజన-జి.సత్య శ్రీనివాస్)

ఇక్కడ కవి వ్యాధిని రాత్రి వేళ వచ్చే ప్రేయసి గా ప్రస్తావిస్తున్నాడు,అంతేకాక చావు అనివార్యం అని తెలిసి నిబ్బరంగా వుండడానికి ఆ విధంగా మృత్యువుని ఆహ్వానిస్తున్నాడు. అల్- ముతన్నాబి పేరుకి అర్ధం ‘అతను ప్రవక్త కావచ్చు’. ఇతని కవిత్వ భాష అప్పట్లో విశిష్టమైనది, వ్యాధిని రాత్రి  సందర్శకురాలిగా  ఏ వైద్య బాషా పేర్కొనలేదు. తన మిత్రుడైన అలెప్పో రాజు సైఫ్ ఎల్ దవలతో వాగ్వివాదం జరిగిన తర్వాత అతనిని వీడి వెళ్లి పోతాడు.965లో ఆహ్వాస్ (నేటి ఇరాన్) నుండి పయనిస్తున్నపుడు బందిపోట్లు అతనిని హతమారుస్తారు . అతని చావు వార్త దావానంలా పాకింది.

 ఈ కవి ప్రవక్త  ద్వారా నాగరికతకు వ్యాధికి వుండే వారధుల్ని పరిశీలిద్దాం...

నాగరి ‘కత’

వ్యవసాయం వల్ల అవాసాల్ని స్ధిరంగా చేసుకుంటూ నగరీకరణకూ వూతమిచ్చింది, ఈ క్రమంలో పారిశ్రామీకరణ వల్ల రాజు ,పేద వర్గాల్ని విస్తృతంగా ప్రబలించేటట్టు చేసింది. స్పష్టంగా వున్న వాళ్ళది, లేని వాళ్ళది అన్న ప్రాంతాల్ని బలపరచింది. గతంలో ఊరు ,వాడకి కుల ,మతంతో బాటు డబ్బుని కూడా అతికించింది.

నేడు మనం ఏ  స్ధాయికి ఎదిగామంటే మన శరీరంలోని అవయవాలు కూడా వాడల్లా ఏర్పడినాయి. కారణం వాటికంటూ వుండే జీవితకాలం వల్ల అవి నేడు ఒక వనరుల సంపత్తిగా మారాయి. ఇప్పుడు వనరు అన్నది కేవలం మనకు బాహ్యంగా వున్న ప్రకృతి వనరే కాదు, మనలోని అవయవాలు కూడా దోపిడికి గురవుతున్న వనరులే!. పేదరికం వల్ల మనుషులే కాదు వలసపోతున్నది, వారి అవయవాలు. శరీరం ,అస్దిత్వం  కూడా. అభివృద్ధికి నమూనా నగరమే అయితే ఇదే అవుతుంది.

నేడు నగరరీకరణంలో మనం కోల్పోయింది మౌకిక భాష, అంటే శబ్దం ,మాటల ద్వారా సంభాషించుకోవడం. మనకు సమాచారం, జ్ఞానాన్ని అందించే  మాధ్యమం, మన విధ్యాబ్యాసంలో కేవలం కొన్ని విద్యలే ఉపాధి, డబ్బు ,పరపతిని సమకూరుస్తాయని వాటినే శిరోధారoగా పరిగణించి .  జీవించడానికి కావాల్సిన విలువల్ని, మనో: ధైర్యాన్ని సమకూర్చలేని చదువుల్ని  నూరిపోశాo.   దీని వల్ల శరీరం అన్నది కేవలం ఒక అవయవాల యంత్రం తప్ప మరేమీ కాదు! ఈ యంత్రానికి వినడం తప్ప .విన్నదాంట్లో వాస్తవ అవాస్తవాల్ని అంచనావేసే తీరిక, ఆలోచన లేకుండా పోయింది. అంతే కాదు ప్రకృతి, మనిషి అన్నది ఒక సబ్జెక్ట్ గా  మారింది, అంటే ఉపయోగానికి అవసరమై పరిశీలించే వస్తువు.అందుకే పర్యావరణ , ప్రకృతి సంరక్షణ అన్నవి కేవలం నినాదాలుగానే మిగులుతాయి, కారణం భాధితుడి, సంరక్షణ చేసే వారి మాటలు ఆచరణలోకి రావు. ఇందుకు కారణం  నేటి అధునాతన ప్రసార మాధ్యామాలు  మనకి ఆలోచించే సమయం ఇవ్వవు, ఒక క్షణంలోనే  కోకోల్లల కొద్దీ  టెక్స్ట్ మెసేజ్లు, వాట్ని మనం  విపులంగా చదివే కాలం లేదు, అందుకే గుడ్డిగా ఫార్వర్డ్ చేసేస్తాం.అంతే కాక ఎదుటి వారు ఏమి అర్ధంచేసుకున్నారో అన్నదాన్ని మనం అర్ధం చేసుకోకుండా మన పరిభాషలోకి మార్చేస్తాం.

ఆధునికత ఘడియ ,ఘడియకు మారే  మార్కెట్   క్యాప్షన్. మనం ఎక్కువగా కాలచక్ర వలయంలో   బందీలై పోవడం వల్ల  మనకంటూ వుండే కాలాన్ని అర్ధం చేస్కోక దాన్ని సద్వినియోగం చేస్కోo ! నేడు మార్కెట్ అధినేతల కంటే  గొప్ప స్టోరీ టేల్లర్స్ లేరు. వాళ్ళు చెప్పే వాళ్ళు ,మనం వినే వాళ్ళం. నేడు మనకు ఎదురవుతున్న విపత్తులు, ఇతరత్రా విషయాల్ని ,మనం కేవలం తాత్కాలికంగా, కొంత సమయమే వాటి గురించి అలోచిస్తాం, అవి ఎంత తీవ్రమైనప్పటికీ!.

సామాజిక స్దితిగతుల్లోని  మార్పుల కధనాలన్నీ , శక్తినిచ్చే వనరుల వినియోగంలో జరిగిన మార్పుల కధనాలేనా! లేక జీవక్రియ చర్యల వివరణా అన్నది అర్ధం చేసుకోకుండా అవసరాలకి మించిన కోరికల వెంట పడ్డాం. దీన్నిఅభివృద్ధి మార్పుగా పరిగణిoచాం.

ప్రకృతిలో పునరావృతం కాని శక్తిని ఇచ్చే  వనరుల్ని హరించేస్తున్నాం,  పునరావృతం అయ్యి శక్తి నిచ్చే వనరుల్ని సరిగా వినియోగించు కోవడం లేదు. మరి శక్తిని పొంది జీవించే వైరస్  తనకు కావాల్సిన శక్తిని పొందే ఆవరణని పసిగట్టి ,అందులోకి ప్రవేశించడం జరుగుతుంది, ఇది గతంలోనూ జరిగింది ,నేడు కని విని ఎరుగని రీతిలో జరుగుతోంది. ఆ తీరులో అది మన అవయవాల్నే కాదు , మన ఆలోచనల నుండి కార్యాచరణ దాల్చిన వ్యవస్ధల్ని కబళించింది. వ్యవస్ధల్ని ప్రోద్భలించిన సిద్ధాంతాల్ని ప్రశ్నిస్తోంది. ప్రకృతిని కబళించడంలో క్యాపిటల్, సోషలిస్ట్ సిద్ధాంతాలు ఏవీ వెనుకంజ వేయలేదు.  రెండూ భూమిని కేవలం శక్తినిచ్చే ముడిసరుకుగా జమకట్టాయి తప్ప జీవక్రియను పట్టించుకోలేదు.

ప్రతి ఘడియ ఒక సంఘర్షణ

విపత్తుల వల్ల ఏర్పడే సామాజిక రుగ్మతుల్ని గ్రహిస్తే గతం,వర్తమానంలో వుండే సమకాలీన పోకడలని అంచనా వేయచ్చు. రుక్మిణి భాయి నాయర్ రాసిన ప్లేగ్ ,కోవిడ్-19 పోలికలు,  వ్యాసంలో ప్రస్తావించిన అంశం 1347 లో ఇటలీ లోని మేసిన తీర ప్రాంతంలో 12  ఓడలు వచ్చాయి. అందులోని నావికులందరూ అశ్వస్థులై వున్నారు, అదే బ్లాక్ డెత్ (నల్లటి  మృతువు). ఇది  బుబోనిక్ ప్లేగ్ ,దీని వల్ల దశాబ్ద  కాలంలో మూడొంతుల యురోపియన్ జనాభా ,అంటే   20 మిలియన్ల మంది చనిపోయారు. నేచర్ అనే పత్రిక లో అచ్చయిన వ్యాసం  ప్రకారం ఈ వైరస్ ‘ఎర్సినియా పెస్టిస్’ చైనా లేక అక్కడి పరిసర ప్రాంతంలో పుట్టి సిల్క్ రూట్ ద్వారా , ఇతర  భూ వాణిజ్య మార్గాల ద్వారా పరివాప్తి చెందింది. సముద్ర వాణిజ్య ,వర్తక మార్గం ద్వారా ఇటలీకి చేరింది. ఈ వైరస్ ఎలుక, పాము, గబ్బిలం ద్వారా సోకి వుండచ్చు. ఈ ప్లేగ్ వల్ల ఏర్పడిన తీవ్ర పరిణామాలు ఆర్ధిక సంక్షోభానికి  దారితీశాయి. ఆహార కొరత, బతకడం కోసం పేదలు దోపిడిలకూ పాలుపడడం. ఈ పరిస్ధితుల నుండి బయటకు రాడానికి సుమారు శతాబ్ద కాలం పట్టింది. నేటికి ఈ

ప్లేగ్  సార్వజనికంగా ప్రచారంలో వున్న పిల్లల రైం

‘రింగా,రింగా రోజెస్,

పాకెట్ ఫుల్ ఆఫ్ పోయిజేస్ ,

హాషా, బుషా,

 అల్ ఫెల్ డౌన్’  

ఈ రైం 1881 లో అచ్చయింది, అంత కంటే మునుపే 1790 లో పాడిన తీరు ఒకేలా వున్నాయి. వివిధ ప్రాంతాలలో వారికనుగుణంగా మార్చుకున్నారు. బహుశా  ఇక్కడ రొజేస్ అంటే గులాబి పూలు కాదేమో, రోగం వల్ల శరీర భాగంలో ఏర్పడిన గడ్డలు. అలానే పాయిజేస్ అంటే రోగం వల్ల వచ్చే దుర్వాసనని అరికట్టే ఔషద మొక్కలు.

లండన్ బ్రిడ్జ్ ఈజ్ ఫాలింగ్ డౌన్

ఫాలింగ్ డౌన్

ఈ రైం  కూడా 1200-1500 A.D. (మధ్య యుగం) చివరిలో రాసినట్టు చరిత్ర తెలుపుతోంది, ఈ రైం లండన్ బ్రిడ్జ్ వల్ల ఏర్పడిన దుష్పలితాల్ని పిలల్లు ఆహ్లాదంగా ఆడుకునే టట్టు మార్చారు. ఇది తెలిసి పిల్లలు ఆడి పాడుతూ, ఆడుకోడాన్ని ఒకసారి ఉహించుకుంటే!

సాహిత్యం ద్వారా చరిత్రను పరిశీలిస్తే చాలా వాటి అర్దాల వెనకున్న పరమార్దాలు తేటతెల్లమవుతాయి.మనం చరిత్ర సాహిత్యం ,అందులోనూ కవిత్వం ద్వారా పరిశోదిద్దాo అంటే  సాహిత్య మాధ్యమంలో వాటి ప్రస్తావన చాల తక్కువ, ఇది  ప్రకృతి, పర్యావరణానికీ వర్తిస్తుంది. 

డి బ్లాక్ డెత్  గురించి బొచ్చాసియో రాసిన డికామేకరోన్లో ప్రతి రోజూ ధనవంతుల జీవితాల్లోని సంఘటనల్ని  ప్రస్తావిస్తుంది. ఇప్పటి లానే అప్పట్లో కూడా ధనవంతులు ఈ వైరస్ ఎక్కడ  సోకుతుందో అన్న భయంతో, అమానుష ధోరణి ప్రదర్శించారు. వాళ్ళ ఇంట్లోనే వుండిపోయారు.   వాళ్ళ కధనాలు  నేటికీ కనబడుతాయి. ఫ్లోరెన్స్ అనే నగరంలో  సుమారు ఒక లక్ష మంది చనిపోయారు, ఆ సంఘటన ద్వారా కానీతెలియలేదు ఆ నగరంలో అంత మంది నివసిస్తున్నారని.

మాములుగా వున్నప్పుడు తెలియనివి , పట్టించుకోనివి , అనుకోని పరిస్ధితులు ఏర్పడినప్పుడు బహిర్గతం అవుతాయి.  అదే అంత్రోపో సీన్ .జర్మన్ ఫిలాసఫర్ స్లోటేర్దిజ్క్స్ అన్నట్టు  ‘ఇప్పుడున్న స్ధాయి, మానవుల వూహకు అందని  స్ధాయి, అన్ని విధాల  మానవేతర, అతీతమైన ఆవరణలో  చిక్కుకుపోయిన  స్ధితి.  స్ధలం అన్నది కేవలం మానవాళి ప్రదేశం కాదు’.

డార్క్ ఎకాలజి అనుసారం మన ఆలోచనలు అన్నవి మన మెదడు చేసే ప్రక్రియ, లేక  ఇంకేదైనా, eliminative materialism(1980 లో మొదలైన దృక్పదం) అనుసారం: మనసుని మెదడు దృష్ట్యా వ్యక్తీకరిస్తే , మనకు మనస్సు అన్నది లేదు , అది ఒక మిధ్య. మనమిప్పుడు వివిధ విషయాల్ని  వున్నత  స్ధాయిలో ఆలోచించే తీరులో అడుగిడుతున్నాం. జీవావరణ యుగంలో వ్యక్తి, వస్తువు,జీవరాశి అన్నీ మానవుడి ఆలోచనలకు అవసరం,జీవనాన్ని కొనసాగించడానికి ఇవి కీలకం. మనం భూమి తీవ్రత స్ధాయిని అర్ధం చేసుకోవడాన్ని మొదలెడుతున్నాం. 

ఆర్ధిక శాస్త్రవేత్తలు, జీవశాస్త్ర వేత్తలు నేడు ఉపయోగించే పదం ‘ఎకో సిస్టం సర్వీసెస్’ ,అంటే ప్రకృతి మానవుల జీవనానికి అందించే సహాయ సహకారాలు.మనం దీనిని అర్ధం చేసుకోకుండా, ప్రకృతిని సంరక్షించకపోతే,అది నాశనమై ,మనకి తెలియని రీతిలో సాధిస్తుంది.మచ్చుకగా కనిపించేవి,  మనని తీవ్ర స్ధాయిలో గురి చేసిన రోగాలు ఎయిడ్స్, ఇబోల,వెస్ట్ నైల్ ,సార్స్,లిం  లాంటి అనేక వ్యాధులు. ఈ వ్యాధులు పర్యావరణానికి సంబంధించినవి,60% ఈ వ్యాధులు మనిషికి జంతువు నుండి సంక్రమించినవి, ముఖ్యంగా వన్య జీవుల నుండి వచ్చినవి.వైరస్ సోకే విధం గురించి  అధ్యయనాలు జరుగుతున్నాయి. జరుగుతూనే వుంటాయి. మనం ఎప్పటికప్పుడు అనుకునేదల్లా మనం జయిస్తాం! అవును మనం జయిస్తాం, వివిధ రకాల యుద్దాల్ని   సృష్టించడం, యుద్ధం చేస్తూ వుండడం మనకు పరిపాటి ,ఎందుకంటే డార్విన్ సూత్రాన్ని ‘సర్వైవల్ ఆఫ్ ధ ఫిట్టెస్ట్’ ని దేవుని  పలుకుగా ఆచరిస్తాం, కాని దాని అర్ధం బలప్రయోగం (తెలివి, శారీరక బలం) వల్ల ఇతర వాట్ని నాశనం చేయడం కాదు, ఎటువంటి పరిస్థితిలోనైనా తట్టుకుని బతికి, బతికించడం అని. బికాజ్ వి ఆర్ బయో సోషల్ యానిమల్స్! ఇది నగ్న సత్యం.

ప్రకృతి, సంస్కృతి వలయాలు

శాస్త్రవేత్తల  ప్రకారం  మనమిప్పుడు ఆంత్ర ఫోసిన్  కాలం లో వున్నాం. ఇది 1950 లో మొదలైయింది, అంటే మానవాళి కృత్యాలు వాతావరణం, పర్యావరణం పై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అణుధార్మిక శక్తి, ప్లాస్టిక్ వల్ల కాలుష్యం, శక్తి( బొగ్గు, వగైరా ) కేంద్రాలనుండి ఉత్పత్తి అయ్యే కాలుష్యం,  విచక్షణా రహితంగా విసర్జించిన కోళ్ల ఎముకల వల్ల ఏర్పడింది. 12000 సంవత్సరాల క్రితం నుండి నిలకడగా (మంచు యుగం ) గా వున్న వాతావరణం లో మార్పులు ఏర్పడ్డాయి. నేడు ఈ మానవ నిర్మిత వాతావరణం లో ఒక ఎపిడెమిక్ విస్ఫోటించి , మెల్లి మెల్లిగా  పరివ్యాప్తి చెందే వేగాన్ని, కాలాన్ని, ఆవరణని పెంచుకుంటూ పోతుంది... దీని వల్ల పలు చోట్ల  సంఘటనలు పెరుగుతూపోతాయి... అన్ని సంఘటనల కధ వెనక వున్నది కరోన, దాని రూపాలు వేరు.. ఇది,  ది   డీప్ సీ అండ్ ధ డెవిల్...

 ప్రకృతి వైపరిత్యాలు కూడా ఒకే రూపంలో ప్రస్పుటం అవ్వవు,ప్రకృతి లో ప్రతిది ఒకదానితో మరొకటి ముడిపడి వుంది, ‘నీరు పల్లమెరుగు  ఎరుగు, నిజము భగవంతుడికి తెలుసు  లా... . సంఘటనలు జరిగితే వాటి ప్రభావం అంతటా వుంటుంది. అది సామాజికంగా, ప్రకృతి పరంగాను,(ప్రభావ వత్యాసాలు వేరు) ఇదే బయోసోషియల్ స్ఫియర్! విపత్తులప్పుడు బయోసోసిషిల్, ప్రకృతి, లో  వుండే కంటిగ్యుటి(పర్సపరం ఇమిడివున్న జీవావరణం)లో  మార్పులు చాలా వుదృతంగా రియాక్ట్ అవుతాయి.  విపత్తుల కాలంలో మన మెదడులో కూడా చలనం, స్పందన  త్వరితంగా ఏర్పడుతుంది. కనీసం వివేకంగా ఆలోచించడం కూడా మర్చిపోతాం, మనకీ  కామన్ సెన్స్ కూడా తట్టదు.తొందరగా చేసేయాలి అన్న తాపత్రయంతో  స్పందిచేస్తాం! నేడు అదే జరుగుతోంది.దీనినే స్టిమ్యులస్ రెస్పాన్స్ స్టిమ్యులస్ అంటారు.

ఊహించండి ఒక్క సారిగా వివిధ తీరులలో మనుషులు ప్రవర్తిస్తోంటే వాళ్ళన్ని కట్టడి చేసే శక్తి ఎవరికి వుంటుంది?. అటువంటి సందర్భాల్లో ఒకే అంశాన్ని పట్టించుకుంటామా, లేక అన్నిట్ని పట్టించుకుని సవరించుకుంటూ పోతామా? ఇది ఏ పాలక వ్య్వస్దకి సాధ్యం?, కారణం మనం దిగువ  స్ధాయి వ్యవస్ధల్ని నిర్వీర్యం చేశాం, అది ప్రకృతిలోనూ, సమాజం లోనూ జరిగింది. గ్రామాల్లోని ప్రకృతి వనరుల్ని, పంచాయతీ వ్యవస్ధల్ని, ఇతరత్రా వ్యవస్ధల్ని చూస్తేనే అర్ధం అవుతుంది.

 పెద్ద ప్రాజెక్టుల అనుమతులు పై నుండే వస్తాయి, పంచాయతీల  తీర్మానాల్ని పట్టించుకోము, కారణం అక్కడి వనరుల పై అధికార  ఉల్లంఘన . ఇక వారి వనరులు వాళ్ళవి  కానప్పుడు వారి జీవనం వారిది ఎలా అవుతుంది, దీని వల్ల కూడా వలసలు అవ్వడం లేదా!  వలసల్ని అరికట్టడానికి చాలా పధాకాలు ప్రవేశ పెట్టాం, కానీ అరికట్ట లేక పోయాం.

నగరాల్ని కట్టడానికి మనుషులు  కావాలి, వాళ్ళని కూలీలు అనే అంటాం, వాళ్ళు నగర నిర్మాణకర్తలు కాదా! కేరళలో వలస వెళ్ళిన వాళ్ళు ఇతర దేశాల్లో ఇబ్బందులు పడి, తిరిగి రావడానికి, వారి క్షేమం కోసం , ఆయా పంచాయతీలు వాళ్ళ జాబితా చెయ్యాలన్న ప్రయత్నాలు జరిగాయి, అవి పుర్తి  స్ధాయిలో జరగలేదు . హైదరాబాద్ చుట్టుపక్కల ఇటుకల బట్టిలో పనిచేసే ఒడిస్సా వాళ్ళు   తీవ్ర పీడనకు, హింసకు గురవుతుంటే ఇటు వంటి చర్యలు  తాత్కాలికంగా చేపట్టి, ఆపేశారు. నగర వీధుల్లో ఉంటున్న వారికి (హోం లెస్) వారికి షెల్టర్స్ కి కేంద్ర  ప్రభుత్వం  నిదులున్నపటికీ, వాట్ని సరిగ్గా వుపయోగించలేదు. కాని ట్రంప్ వచ్చినప్పుడు మాత్రం బస్తిలను ఖాళి చేయిస్తాం. ఇప్పుడు వాళ్ళ పైన బాధ్యత చూపిస్త్తాం. మరి ఈ ద్వంద వైఖరి ఎందుకు? అసలు మన చుట్టూ ఎవరున్నారో మనకే తెలియదు. కరోనా పుణ్యమా  అని  ఎవరు, ఎక్కడ, ఎంతమంది వున్నారు అన్నది బయటకు వస్తోంది. మరి యూరోప్ లో ఇమ్మిగ్రెంట్స్, పాలెస్తీనియన్ల్ పరిస్ధితి ఏంటి?.

డార్క్ ఇకాలజి ప్రస్తావించేదల్లా... మనకు కనిపించేదల్లా...అపరిచిత మైనది. ఇకోజ్ఞాసిస్ ప్రకారం,  దానికి(ప్రకృతి) తెల్సినది మనం తెల్సుకోవడం, ఇది ఒక చిక్కు ప్రశ్న, పర్యావరణ అవగాహన అన్నది ఒక ఉచ్చుల తో అల్లుకున్న వలయం , జీవారణ, జీవవ్యవస్ధలు  కూడా అంతే,మానవ ప్రమేయం కూడా ఒక ఉచ్చు రూపం లో వుంటుంది.!  ఈ ఉచ్చుల్ని ఛేదించాలంటే ప్రపంచంలో మన ‘జీవ’ ఆవరణ ఎపిసోడ్స్ అర్ధం అవ్వాలి ...

ఎపిసోడ్ -1

ఒక్క క్షణంలో 50 ఆలోచనలు వస్తాయట

ఒక నిమిషానికి  3000

గంటకి 180000, రోజుకి   4320000, 20 రోజులకి 86400000….

ప్చ్..

ఒక్క ఆలోచన కూడా  నిలకడగా వుండదు ,

అసలు ఎటువంటి ఆలోచనలు ఎప్పుడు ఎలా వస్తాయో తెలియదు

తిరుగుతునప్పుడు ,పని చేస్కుంటున్నప్పుడు,కదలకుండా ఒకే చోట కూర్చునప్పుడు వచ్చేవి వేరు

శరీరం కదలకుండా వున్నా, మెదడులోని ఆలోచనలకి నిలకడలేదు

అంతటా ... నేడు

ఒకే ఒక ఆలోచన

చావు నుండి బయటకు రావాలి ,

అందుకు మార్గం ఒక్కటే

ఇంట్లోనే కూర్చోవాలి...

కాని ఇంట్లోనే 21   రోజులు కూర్చోవడం ఎలా?

అదే ఒక భయపెట్టే ఆలోచన...

ఇదే యూనివర్సల్ పిక్చర్  స్టోరీ లైన్

అందరి  విలన్ కరోనా.  దాని రూపాలు వేరు,  వివిధ రీతుల్లో ప్రబలుతోంది.

 ఎపిసోడ్ -2

అభ్ క్యా కర్నా !

ఛలో ఎవరు ఏంటి అన్న క్యారెక్టర్స్ మ్యాప్ ని చూద్దాం ...

 సహజంగా వైరస్  సోకిన వాళ్ళు, సామాజికంగా సోకినవాళ్ళు, తనతో బాటు అందరికి సోకించాలనుండే –వైల్డ్ ఫైర్స్ లాంటి వాళ్ళు, ఇదే అదను అనుకుని లాభాలు చేస్కునే వ్యాపారులు, రోజుకూలి దొరక్క అలమంటించే వాళ్ళు, ఇంట్లో వుండి ఆన్ లైన్ లో చదువుకునే విద్యార్ధులు, చెత్త ఎత్తుకునే వాళ్ళు, పారిశుద్ధ్య కార్మికులు, ఇళ్ళు లేక   రోడ్ల పైన నివసించే వారు, పూజారులు, ఏది వచ్చినా రాకపోయినా మారని తమ  విధుల్ని నిర్వర్తించే మహిళలు, ముసలి వాళ్ళు, పిల్లలు, విధి నిర్వహణలో నిమగ్నమైన డాక్టర్లు, పోలీసులు, పాలకులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు. వగైరా, వగైరా...

నాకేమవుతుంది, దీని నుండి ఎలా బయట పడాలి, ఇది రాకుండా ఎలా జాగ్రత్త పడాలి అనుకునే వాళ్ళు.

వ్యక్తులు, కుటుంభాలు, సమూహాలు, ఊర్లు, నగరాలు, రాష్ట్రాలు, దేశాలు, ప్రపంచం అంతా ఎప్పుడు వైరస్ పోతుంది అన్న ఆందోళనలో!.

గది గడప నుండి  ప్రపంచ తలుపులన్నీ మూసి వేసి వున్నాయి. నిర్మానుష్యమైన వీధులు...  ఆలోచనలు ఒక్కటే తెరచుకుని వున్నాయి.

ఎపిసోడ్ --3

ఇంట్లో టి.వి.,మొబైల్  సవ్యంగా,సమయానుసారంగా పనిచేస్తున్నాయి. అప్పుడే ఒక హౌస్ సర్జన్  విధులు ముగించి ఇంటికి వచ్చింది, ఇంట్లోకి అడుగిడగానే , మీరు ‘వెంటనే  ఇల్లు ఖాళి చేయాలి ‘ అని ఇంటి యజమాని దారికి అడ్డంగా  నుంచున్నాడు.  ఎందుకు అని అడిగేతే ,కారణం చెప్పాల్సిన అవసరం లేదనట్టుగా చిరాకుగా మొహం పెట్టాడు. పట్టుబట్టి అడిగితే  ‘మీకు వైరస్ సోకుతుంది, మా జాగ్రత్తలో మేముండాలి, అందుకే’! . మొన్ననే కదా ,వాళ్ళ ఇంట్లో వాళ్ళకి వైద్య సహాయం చేశాం అంది. అవేవీ ఇప్పుడు జ్ఞాపక్లం లేవన్నటు గా ప్రవర్తిస్తున్నాడు. ఆమె అలోచనలో పడింది,  నిన్ననే మాకు చప్పట్లు కొట్టారు, ఇంతలోనే దూరంగా వుండమని తరిమేస్తున్నారు, అసలు ఏది వైరస్ , ఏది కాదు. ఇల్లు అద్దెకు తీసుకుంటునప్పుడు, వాళ్ళ ఇంట్లో ఎవరుంటున్నారు అన్న విషయం కంటే ఆ ఇంటి ల్యాండ్ వ్యాల్యూ చెప్పుకుంటూ వచ్చారు, దాని బట్టి ఇంటి అద్దె పెంచాడు. ఈ లొకాలిటి బాగా డెవెలప్ అయ్యిందట అందుకే అద్దెలు ఎక్కవ,  డెవెలప్మెంట్ని చూసి కాదు, కాలేజీకి దగ్గరగా ఉంటుందని చేరాం. బాగానే డెవెలపయ్యారు. ఇప్పటికీ తెలియదు వాళ్ళ  కుటుంబంలో ఎవరుంటున్నారన్నది. ఇప్పుడు అందర్నీ ఇంట్లో వుండమంటున్నారు, కనీసం వాళ్ళ ఇంట్లో వాళ్ళన్నా వుంటున్నారన్నది తెలియదు.

అసలు ఇల్లు ఏంటి, కుటుంబం ఏంటి, మనం ఎక్కడ వుంటున్నాం ! శారీకంగా వైరస్ సోకిన వార్ని ఇసోలేషన్ లో వుంచుతున్నాం , మరి ఇట్లాంటి వార్ని ఎక్కడ వుంచాలి?.

ఎపిసోడ్ --4

  ఈ సంఘటనని  1760 నాటి కాలంలో మరో విధంగా చూద్దాం!. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ(ముఖ్యంగా  బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ) వాళ్ళు వ్యాపార దశ నుండి  మన దేశంలో సామ్రాజ్యాన్ని ఏర్పరచుకుని  (అప్పటికి  ఇంకా  భారత దేశం ఏర్పడలేదు)  నిలదోక్కు కోడానికి ముఖ్యంగా ఇక్కడి వాతావరణం పై వారు అవగాహన కల్పించుకున్నారు. మనకి వాతావరణం ఎంత స్నేహంగా  వుంటుందో , అంతే శత్రుత్వాన్నీ చూపిస్తుంది. ఇది అప్పుడు, ఇప్పుడు, ఎప్పుడు వుండే వాస్తవం.అందుకే  ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వాళ్ళు స్ధానిక  జీవావరణ వ్యవస్ధల తీరుని, వాటినుండి వచ్చే రోగాల గురించి  విస్తృతంగా పరిశీలన చేశారు. స్ధానిక వైద్యుల  నుండి ఈ సమాచారం సేకరించి తమ సామ్రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేస్కున్నారు, అలా వలసవాదం ఏర్పడింది దాని వల్ల వనరుల్ని కొల్లగోట్టుకోవడం మొదలైంది. ఈ పంధాలో వాళ్ళు మెడికల్ టోపోగ్రఫి(  భౌగోళిక ప్రదేశాలు  మానవుల ఆరోగ్యం పై ఎలా ప్రభావం చూపుతాయి అన్న దాని పై సమగ్రమైన అధ్యయనం.) మెడికల్ జియోగ్రఫి( స్ధానిక ఆవరణ, వాతావరణం వల్ల  ఆరోగ్యం పై ఏర్పడే  ప్రభావం, దీని ద్వారా ప్రజా ఆరోగ్య సంరక్షణకై తగు చర్యలు పై చేసే అద్యయనం).

1760  కాలంలో వాళ్ళ  వైద్య బృందాలలోని డాక్టర్లు వైద్యం ,జీవ శాస్త్రం అధ్యయనం చేసిన వారు, వాళ్ళు మొక్కలు, చెట్లు నాటడం, బొటానికల్ గార్డెన్స్ కి  పర్యవేక్షలుగా కూడా పనిచేసే వారు. అంటే వాళ్ళు ఏర్పరుచుకునే  సామ్రాజ్యంలో  మొదటి శత్రువు, మిత్రువు అక్కడి వాతావరణం , స్ధానిక ప్రజలు తర్వాత సంగతి.  ఇదే విషయాన్ని చార్ల్స్ డార్విన్ ధ డిసేంట్ అఫ్ మ్యాన్ (1871) లో ప్రస్తావించాడు, ‘నాగరిక సమాజలు , అనాగరిక సమాజలతో తలపడినప్పుడు, పోరాటం చాలా తక్కువ నిడివిలో  ముగుస్తుంది, కాని భీకర మైన వాతావరణం స్ధానికులకు సహకరించినప్పుడు కాదు’. కారణం ఇట్ ఇస్ ‘ఇకోజ్ఞాసిస్”

ఇప్పటికి మన వాళ్ళు బాగా ఎండగా వునప్పుడు, చలిగా వున్నపుడు బయటికి వెళుతుంటే జాగ్రత్తగా   వుండే సూచనలిస్త్తాం! వైద్యం అన్నది కేవలం రోగ నివారణకు చేసే చికిత్స  కాదు, మన ప్రకృతి, వ్యక్తిగత,సామాజిక మానసిక  నడవడకి తీరుతెన్నులని గ్రహించి, అంచనా వేస్కుని,  ఆయా ప్రాంత పర్యావరణానికి మన జీవనాన్ని మల్చుకునే ప్రక్రియ! మరి ప్రకృతి, వ్యక్తిగత,సామాజిక మానసిక  నడవడకని మార్చే  తీరుకి వైద్యులు ఒక్కరే, ఒకే వ్యవస్దే దోహదం చెయ్యదు  కదా! ప్రకృతి ని సమాజాన్ని అర్ధం చేస్కోవాలంటే అన్ని కిటికీలు తెరవాలి, ఒక్క కిటికీ తెర్చి చుస్తే సరిపోదు!

నేడు ప్రపంచలో దరిదాపు అన్ని దేశాల్ని ఏక కాలంలో ముట్టడించిన కరోనాకీ  వైద్యం ఏంటి, వైద్యులు, ఎవరు, రోగులు ఎవరు, నా దృష్టిలో అందరం అన్నీను!  మనం , నాగరికత పేర్న   సృష్టించుకున్నది బయోసోషల్  డిస్టెన్స్. ప్రకృతి నుండి భౌతిక సామాజికంగా విడిపోవడం, కులం ,మతం, జాతి ,తెగ అన్నవి కూడా మినహాహింపు కావు, సోషియో బయో డిస్టేన్సులు, మన సమాజంలోని కుల వర్గీకరణ పెర్న వనరుల ఆధిపత్యానికి దోహదపడ్డాయి  , వీటి గురించి మున్ముందు చర్చిద్దాం.

ఎపిసోడ్ --5

 ఈ మధ్యన మిత్రుడు కోడూరి విజయ్ కుమార్ అనువదించిన చైనీస్ కవిత  ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తాను, నేటి పరిస్దితులని  అనుభవ పూర్వకంగా ,అవేదనలని చాలా  సులభ తీరులో వ్యక్తపరచిన కవిత,...... అంతే నేటివిటితో  అనువందించాడు కోడూరి విజయ్.

దయచేసి విసిగించకండి
దయచేసి నా రక్షణ వస్త్రాలను,
మాస్క్ నూ తీసివేయనీయండి
ఈ రక్షణ కవచాన్ని తొలగించి
నా మాంస దేహాన్ని విడుదల చేసుకోనీయండి
నా ఆరోగ్యం బాగుందని నన్ను నమ్మనివ్వండి
ప్రశాంతంగా నన్ను ఊపిరి తీసుకోనివ్వండి

ఓహ్ -
నినాదాలు, ప్రశంసలు, ప్రచారాలు
ఆదర్శ సేవకులు ... అన్నీ మీరు సృష్టించినవే
వైద్య వృత్తికి వుండవలసిన మనస్సాక్షితో
నేను నా విధులు మాత్రమే నిర్వర్తిస్తున్నాను

జీవితానికీ మరణానికీ నడుమ ఏదో వొకటి
నిర్ణయించుకునే అవకాశం లేకుండా
గంభీరమైన ఆదర్శాలు ఏవీ లేకుండా
తరచుగా యుద్ధ భూమికి గుండెల నిండా
ఊపిరి తీసుకుని మాత్రమే వెళ్ళవలసి వుంటుంది

దయచేసి నన్ను పూల దండలతో అలంకరించకండి
దయచేసి నన్ను ప్రశంసలతో ముంచెత్తకండి
విధి నిర్వహణలో తగిలే గాయాల తోనో, అమరత్వంతోనో
దయచేసి నాకు గుర్తింపునివ్వకండి

చెర్రీ పండ్ల రుచి కోసమో,
ప్రకృతి రమణీయ దృశ్యాల కోసమో
మైమరపించే ఆహ్వానాల కోసమో
నేను ఈ వూహాన్ నగరానికి రాలేదు

ఈ అంటువ్యాధి అంతరించాక
వొట్టి ఎముకల గూడులా నేను మిగిలినా సరే
నా పిల్లల కోసం నా తలిదండ్రుల కోసం
నేను సురక్షితంగా నా ఇల్లు చేరాలి

మీరే చెప్పండి
సహచరుల చితా భస్మాన్ని అందుకోవాలని
ఏ కుటుంబానికి మాత్రం వుంటుంది?

రోడ్డుపై అడుగు పెట్టగానే మీదపడి
ప్రశ్నలతో వేధించే మీడియా మిత్రులారా
దయచేసి నన్ను మళ్ళీ విసిగించకండి
మీరు అడిగే వాస్తవ సంఖ్యలూ, సమాచారమూ
దేని మీదా ఆసక్తి లేదు నాకిపుడు

రాత్రీ పగలూ విసిగిపోయి వున్నాను
కంటి నిండా నిద్ర, కరువు తీరా విశ్రాంతి
మీ ప్రశంసల కన్నా విలువైనవి ఇపుడు

మీకు చేతనైతే ఖాళీ ఐపోయిన
ఆ ఇళ్లకు వెళ్లి చూడండి
ఏ వంటింటి నుండైనా పొగ వొస్తోందా?
శ్మశాన వాటికల చుట్టూ భ్రమిస్తోన్న
సెల్ ఫోన్లను వాకబు చేయండి
వాటి యజమానులు దొరికారేమోనని

 ( వీ షుయిన్ - చైనా కవిత,తెలుగు: కోడూరి విజయకుమార్)

చివరి పంక్తులు చదువుతుంటే  నాకు వ్యాధిగ్రస్తులతో బాటు , వైద్యం చేసే  వారు ఆలోచనల్లో  మెదులుతున్నారు, ఆ  ఆలోచన పుట్టలో నుండి మొలకెత్తిన పేరు, డా. ద్వారకానాథ్ కొట్నిస్. కొట్నిస్ 1938 లో జపాన్ – చైనా మధ్యన యుద్దమప్పుడు సుబాష్ చంద్ర బోస్ పిలుపు మేరకు   సహాయ సేవలందించడానికి స్వచ్చందంగా  వెళ్ళాడు. మన దేశం నుండి  వెళ్ళిన అయుదుగురి బృందంలో ఈయన ఒకరు, ఆయన వెళుతున్నపుడు చెల్లెలు పలికిన మాటలు  ‘కొట్ని స్ కి ప్రపంచమంతా తిరిగి వైద్య సేవలు అందించాలన్న కోరిక, మాకు చైనా గురించి ఎక్కువ గా తెలిసింది లేదు, తెలిసిందల్లా , వాళ్ళు ఇక్కడ చైనా సిల్క్ వస్త్రాలు అమ్ముతారు’. తల్లి చాలా ఆందోళన పడింది, దూర ప్రాంతంలో ని యుద్ధ భూమికి వెళుతున్నాడని. తండ్రి నిబ్బరమైన గుండెతో పంపించాడు.

 ఆతను మొదటి గా చైనాలో వుహాన్ నగరంలో అడుగుపెట్టాడు, యుద్ద భూమిలో క్షతగాత్రులకు చాల సేవ చేశాడు. 1940లో గుయో క్విన్ చియాన్ అనే నర్సుని కలిశాడు , ఇద్దరు ప్రేమ వివాహం చేస్కున్నారు, 1942  లో ఒక మగ  పిల్లడు పుట్టాడు, ఆ పిల్లాడి పేరు,హిం  హువా అంటే (హిం అంటే ఇండియా, హువా అంటే చైనా). 9 డిసెంబర్   1942 లో ఆయన ఎపిలెప్సి వల్ల మరణించాడు. నాన్ క్యువాన్  వూర్లో యుద్ధ వీరుల సమాధుల పక్కనే అయన సమాధి చేశారు. అప్పుడు మావో అన్న మాటలు, ‘సైన్యం ఒక సహాయ హస్తాన్ని కోల్పోయింది, దేశం ఒక మిత్రుడ్ని కోల్పోయింది, మనమందరం  మానవాళికి సేవలందించాలన్న  అతని ఆశయాన్ని ఎప్పటికీ మరవద్దు”  2005 ఏప్రిల్ లో డా. నోర్యాన్ బెతూన్, కొట్నిస్ సమాధులని చైనా ప్రజలిచ్చిన పుష్ప గుచ్చాలతో అలకరించారు ఆ రోజు కిన్గ మింగ్ పండుగ అంటే  వాళ్ళ  పూర్వికులను తల్చుకునే రోజు. మనం మటుకు అతనిని ఎప్పుడో మర్చిపోయాం. ఆయనని చైనా వాళ్ళు ‘కే దేహువ’ అని పిలిచేవారు.

నేటి ఆంత్రఫోసీన్ సంస్కృతిలో  మనని మనం ,చట్టుపక్కల వాళ్ళని పట్టించుకోకపోవడం  సర్వసాదారణం.. అంతా...

శ్మశాన వాటికల చుట్టూ భ్రమిస్తోన్న
సెల్ ఫోన్ల వాకబు ...
అవును మనం అధునాతన ప్రపంచంలో పుటుక , పెళ్ళిళ్ళు . పూజలు పునస్కరాలు, చావు   స్మశాన వాటికలలో(మహా: ప్రస్తానం)  అన్నింటిలో  మన సంభాషణ , అన్నీ సెల్ ఫోన్ల ద్వారానే కారణం మన సెల్ల్స్ మారిపోయాయి, అరచేతిలోని కొత్త సెల్ వలయంలో అల్లుకున్న రేఖలం.